مطالعه نگاه غرب به حوزه فرصتی برای بازشناسی نقاط قوت و ضعف است

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی، مطالعه آثار غربی درباره حوزه علمیه و روحانیت را فرصتی برای شناخت نقاط قوت و ضعف از زاویه‌ای بیرونی دانست و گفت: حوزویان می‌توانند از این آثار برای شناخت بهتر ظرفیت‌ها و آسیب‌های موجود و پاسخگویی مؤثرتر به پرسش‌ها و شبهات بهره بگیرند.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، آیین رونمایی از مجموعه سه‌جلدی «مأخذشناسی تحلیلی آثار پژوهشی مرتبط با حوزه علمیه و روحانیت منتشرشده به زبان انگلیسی در مراکز علمی بین‌المللی»، روز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵، به همت دبیرخانه راهبری پژوهش‌های نیازمحور نظام اسلامی و حوزه‌های علمیه، در ساختمان انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد.

رصد پژوهش‌های غربی درباره حوزه و روحانیت نباید در نسخه چاپی متوقف بماند

حجت‌الاسلام والمسلمین محسن مهریزی، از مؤلفان مجموعه سه‌جلدی «مأخذشناسی تحلیلی آثار پژوهشی مرتبط با حوزه علمیه و روحانیت منتشرشده به زبان انگلیسی در مراکز علمی بین‌المللی»، طی سخنانی در این مراسم، با اشاره به بررسی حدود ۶۰۰ کتاب، مقاله و رساله دکتری نویسندگان غربی درباره حوزه‌های علمیه و روحانیت، پیشنهاد کرد: این مجموعه در قالب سامانه‌ای بروزرسانی‌پذیر عرضه شود تا رصد آثار تازه ادامه یابد و پژوهشگران بتوانند موضوعات پرتراکم و خلأهای مطالعاتی را شناسایی کنند.

بررسی حدود ۶۰۰ اثر؛ از کتاب و مقاله تا رساله دکتری

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی با بیان اینکه سه جلد این مجموعه در عین پیوستگی موضوعی، تا اندازه‌ای از یکدیگر استقلال دارند، گفت: در این پژوهش، رویکرد غربی‌ها در مطالعات اسلام‌شناسی و بویژه شیعه‌شناسی، با تمرکز بر آثار مرتبط با حوزه علمیه و روحانیت، مورد توجه قرار گرفته است.

وی مجموعه حاضر را ادامه پژوهشی در زمینه خط‌شناسی تحلیلی آثار غربی در عرصه اسلام‌شناسی و شیعه‌شناسی دانست و افزود: پژوهش پیشین حدود یک تا دو سال پیش به سرانجام رسید و سال گذشته منتشر شد و در پی تعامل با معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه و به‌ طور خاص دبیرخانه راهبری پژوهش‌های نیازمحور نظام اسلامی و حوزه‌های علمیه، تصمیم گرفته شد این مسیر در قالب مجموعه‌ای سه‌جلدی و با تمرکز بر حوزه و روحانیت ادامه یابد.

این نویسنده با اشاره به اینکه در جلد مربوط به مأخذشناسی، حدود ۶۰۰ اثر از نوشته‌های پژوهشگران غربی، شامل کتاب، مقاله و رساله دکتری، مأخذشناسی شده و کار تحلیلی آن‌ها نیز انجام گرفته است، گفت: این شمار تنها بخشی از گستره آثار موجود را شامل می‌شود، اما بر پایه همین بررسی می‌توان این احتمال را مطرح کرد که میزان توجه و پژوهش غربی‌ها درباره حوزه‌های علمیه و روحانیت، از میزان مطالعات حوزویان و دست‌اندرکاران علوم حوزوی و اسلامی در این زمینه بیشتر باشد؛ احتمالی که برای حوزویان هشداردهنده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی با تأکید بر اینکه بررسی این آثار صرفاً به دلیل انتشار آن‌ها در غرب صورت نگرفته و طرح پژوهشی از ابتدا با هدفی مشخص به تصویب رسیده است، از دکتر کاظم راغبی، دیگر مؤلف مجموعه، برای تلاش‌هایی که در به ثمر رسیدن این آثار انجام داده است، قدردانی کرد.

از مطالعه حوزه و روحانیت تا ارائه پیشنهادهای سیاستی

وی با اشاره به فعالیت اندیشکده‌ها در کنار دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و دیگر مراکز علمی غرب گفت: اندیشکده‌ها پژوهش را صرفاً برای تولید اثر علمی انجام نمی‌دهند، بلکه مطالعات خود را به‌ صورت هدفمند و متمرکز بر مسائل مشخص پیش می‌برند تا نتایج آن‌ها در سیاست‌گذاری، حکمرانی و عرصه عمل به کار گرفته شود و حوزه علمیه و روحانیت نیز از موضوعات مورد توجه آنان در مطالعات اسلام‌شناسی و به‌ طور خاص شیعه‌شناسی است.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی افزود: توجه این مراکز به حوزه علمیه و روحانیت صرفاً نظری و انتزاعی نیست، بلکه آنان با توجه به جلوه‌های سیاسی، اجتماعی و گاه بین‌المللی فرهنگ شیعه، این موضوع را با هدف سیاست‌گذاری و تأثیرگذاری در عرصه‌های مرتبط با شیعیان مطالعه می‌کنند.

وی این توجه هدفمند را نشانه آن دانست که از دید این مراکز، حوزه علمیه و روحانیت رکنی اساسی و انکارناپذیر در نظام و انقلاب اسلامی ایران به شمار می‌روند و از همین رو، گردآوری داده، تحلیل آن و رسیدن به پیشنهادهایی برای حکمرانی مورد نظر خود را دنبال می‌کنند؛ نکته‌ای که حوزویان باید آن را جدی بگیرند.

شناخت نگاه غربی و بازشناسی نقاط قوت و ضعف

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی، تقویت غرب‌شناسی حوزویان را یکی از کارکردهای مطالعه این مجموعه برشمرد و گفت: بررسی نحوه مواجهه پژوهشگران غربی با حوزه علمیه و روحانیت، نمونه‌ای عملی و ملموس از شیوه نگاه آنان به پدیده‌های مورد مطالعه در اختیار حوزویان قرار می‌دهد.

وی ارتقای خودآگاهی حوزویان را کارکرد دیگر این آثار دانست و افزود: پژوهشگران غربی در انتخاب و بکارگیری روش‌های پژوهش هدفمند عمل می‌کنند و معمولاً می‌توانند برداشت مورد نظر خود را به مخاطب منتقل کنند، اما مطالعه آثارشان از سوی حوزویان این امکان را فراهم می‌کند که نقاط قوت و ضعف خود را از زاویه‌ای دیگر ببینند؛ امکانی که شاید از مسیرهای دیگر به همین اندازه فراهم نباشد.

این نویسنده با اشاره به اینکه بهره‌گیری از چنین مطالعاتی به طلاب و پژوهشگران محدود نمی‌شود، گفت: مدیران حوزه‌های علمیه می‌توانند با مطالعه این آثار، شناخت بیشتری نسبت به آسیب‌ها و آفت‌ها و نیز ظرفیت‌ها و امتیازات موجود به دست آورند.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی آشنایی با روش مواجهه پژوهشگران غربی با مسائل حوزه و روحانیت را از دیگر نتایج مطالعه این مجموعه دانست و افزود: این شناخت می‌تواند کیفیت مواجهه علمی حوزویان را ارتقا دهد و به آنان کمک کند تا به شبهات و مسائلی که در این مطالعات یا در تعامل با پژوهشگران غربی مطرح می‌شود، هدفمندتر و مؤثرتر پاسخ دهند.

پیشنهاد عرضه سامانه‌ای مجموعه و تداوم رصد آثار تازه

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی گفت: آثار مورد بررسی تا سال ۲۰۲۵ رصد شده‌اند و این رصد به اقتضای انتشار اثر در همان مقطع متوقف مانده است، در حالی که دستکم پایش مراکزی که در این زمینه داده و اثر تولید می‌کنند، باید به‌ صورت پیوسته ادامه یابد.

وی عرضه سامانه‌ایِ اینگونه آثار را راهی برای به‌ روز نگه داشتن نتایج پژوهش و رفع محدودیت‌های نسخه کاغذی، از جمله حجم زیاد و هزینه بالای آن، دانست و افزود: قالب سامانه‌ای افزون بر تسهیل دسترسی، امکان بررسی دقیق‌تر و کاوش عمیق‌تر در محتوا را نیز فراهم می‌کند.

این نویسنده با اشاره به اینکه در قالب سامانه می‌توان داده‌ها و مطالب را به‌ صورت هوشمند و تعاملی به یکدیگر پیوند داد، گفت: چنین امکانی زمینه استخراج درخت‌واره موضوعی، دستیابی به بینش‌های پژوهشی و در صورت امکان، ترسیم گراف دانش مجموعه را فراهم می‌کند و به پژوهشگران نشان می‌دهد در چه موضوعاتی آثار بیشتری تولید شده و در چه زمینه‌هایی کمبود پژوهش وجود دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی همچنین به تجربه مجموعه‌ای اشاره کرد که عضو پارک علم و فناوری و جامعه اندیشکده‌هاست و گفت: این مجموعه پیش‌تر خدمات مشابهی را به برخی مجموعه‌ها ارائه کرده و با استقبال روبرو شده است و اکنون نیز با توجه به فراهم بودن زیرساخت اصلی پژوهش، عرضه سامانه‌ای می‌تواند امکان بهره‌گیری پژوهشگران و نخبگان از نتایج آن را به‌ طور محسوسی افزایش دهد.

فرآوری یافته‌ها؛ راهی برای افزایش اثرگذاری پژوهش‌ها

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی فرآوری پژوهش‌ها را موضوعی ضروری و در عین حال مغفول دانست و گفت: اگر تاکنون به دلایل مختلف توجه کافی به آن نشده است، از این پس باید به‌ عنوان راهبردی جدی دنبال شود؛ زیرا آماده‌سازی یافته‌ها برای استفاده عملی، به‌ مراتب مهم‌تر از تولید اثر پژوهشی به‌ تنهایی است.

وی با بیان اینکه حاصل سال‌ها فعالیت پژوهشی، هم مجموعه‌ای از محتوای علمی قابل فرآوری و هم سرمایه‌ای انسانی متشکل از پژوهشگران زبده و ماهر است، افزود: بهره‌گیری همزمان از این دو ظرفیت می‌تواند اثرگذاری آثار را افزایش دهد و به کاربردی‌تر و مسئله‌محورتر شدن پژوهش‌ها، که از دغدغه‌های دبیرخانه و معاونت پژوهش است، کمک کند.

آثار پژوهشی به دست سازمان‌هایی برسد که به آن‌ها نیاز دارند

این نویسنده با بیان اینکه به اعتقاد وی چند سازمان حاکمیتی به محتوای همین مجموعه نیاز بالفعل دارند، پیشنهاد کرد معاونت پژوهش و دبیرخانه ساز و کاری در نظر بگیرند تا آثار پژوهشی پس از انتشار یا رونمایی، مستقیماً برای سازمان‌هایی ارسال شود که به یافته‌های آن‌ها نیاز دارند.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی با اشاره به اینکه اجرای این پیشنهاد لزوماً دشوار نیست، گفت: اگر مشخص باشد اثری برای پنج یا شش سازمان مفید است، می‌توان نسخه‌ای از آن را برای هر یک فرستاد تا هم جایگاه حوزه و دبیرخانه در پاسخ به نیازهای پژوهشی تقویت شود و هم زمینه استفاده عملی از یافته‌ها و آغاز همکاری، حتی در کوتاه‌مدت، فراهم آید.

وی با اشاره به اینکه در برخی آثار، موضوعات اولویت‌دار برای ادامه پژوهش پیشنهاد شده‌اند، افزود: شایسته است دبیرخانه و معاونت پژوهش حوزه هنگام تعریف طرح‌های جدید به این پیشنهادها توجه کنند تا طرح‌های بعدی مکمل پژوهش‌های پیشین باشند و به تکمیل شبکه پژوهش‌های مورد نیاز کمک کنند.

پیشنهاد تشکیل شبکه پژوهشگران همکار حوزه

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی پژوهشگرانی را که در طول فعالیت دبیرخانه، مستقیماً در اجرای طرح‌ها مشارکت کرده و آثاری ارائه داده‌اند، سرمایه انسانی حوزه دانست و پیشنهاد کرد این افراد در قالب مجمع، باشگاه، شبکه یا کمیته‌ای، هر سه یا شش ماه یک‌ بار یا دستکم سالی یک‌ بار، گرد هم آیند تا ضمن حفظ ارتباط آنان با حوزه و معاونت پژوهش، امکان آشنایی و هم‌افزایی میان پژوهشگران فراهم شود.

وی با بیان اینکه به برآورد او ۹۰ تا ۹۵ درصد مسیر پیش‌تر طی شده است، توضیح داد: این پژوهشگران با دغدغه‌های معاونت پژوهش آشنا شده‌اند و طرح‌های مورد نیاز را نیز به‌ طور مستقیم اجرا کرده‌اند؛ از این‌ رو شبکه‌سازی میان آنان می‌تواند بهره‌وری فعالیت‌های پژوهشی را به‌ نحو محسوسی ارتقا دهد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهریزی در پایان ابراز امیدواری کرد که در تعریف و اجرای پژوهش‌های آینده مورد نیاز نظام و حاکمیت، از ظرفیت پژوهشگرانی که سابقه همکاری با معاونت پژوهش دارند استفاده شود و با فراخوان و تشکیل شبکه‌ای از پژوهشگران، زمینه ادامه همکاری و بهره‌گیری از تجربه‌های آنان فراهم شود.

انتهای پیام

اخبار مرتبط

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha